ازدواج زود هنگام يا ازدواج درسنين نوجوني عمليست كه با تحت تأثير قرار دادن زندگي فرد به انحاء مختلف باعث فراهم شدن شرايط فقراقتصادي بويژه براي زنان نوجوان ‌شده و از طريق كاهش تحصيلات منجر به پيدايش فقر مي‌شود. كارشناسان معتقدند كه ازدواج زودهنگام منجر به زنانه شدن فقر مي‌شود؛ اين در حاليست كه مشكلات مربوط به حاملگي، زايمان و نيز مرگ و مير مادران در ميان كساني كه زود ازدواج كرده‌اند بيشتر است.

به گزارش سرويس «زنان» ايسنا نتايج مطالعات صورت گرفته در ايران نيز نشان مي‌دهد كه بيش از20 درصد دختران ( از 7/7 درصد در شهر تهران تا 40 درصد در مناطق روستايي سيستان و بلوچستان) قبل از سن 18 سالگي ازدواج كرده‌اند؛ بطوريكه ازدواج زودهنگام مهمترين عامل ترك تحصيل دختران نوجوان شناخته شده است.
ازدواج زودهنگام بطور اجتناب‌ناپذيري مي‌تواند جوانان درسن مدرسه را از حق تحصيل محروم كند.
امروزه در بسياري از كشورهاي دنيا بويژه كشورهاي درحال توسعه بسياري از دختران به محض ازدواج هم به صورت قانوني و هم درعمل از ادامه تحصيل محروم مي‌شوند. در ساده‌ترين حالت، ازدواج زودهنگام نقض حقوق انساني افراد است؛ اين در حاليست كه حق رضايت آزاد و كامل در ازدواج در بيانيه جهاني حقوق بشر1948 براي افراد به رسميت شناخته شده است، اما زمانيكه يكي از زوجين غيربالغ باشد اين رضايت نمي‌تواند آزاد و كامل باشد.
از سوي ديگر ازدواج زودهنگام باعث افزايش ميزان باروري شده؛ به گونه‌اي كه خطر سقط جنين در ميان مادران نوجوانان بيشتر تجربه مي‌شود، علاه بر اين خشونت خانگي و جنسي عليه همسران نوجوان معمول‌تر و احتمال طلاق و جدايي در بين افرادي كه زود ازدواج كرده‌اند نيز بيشتر است.
به گفته محققان، ازدواج زودهنگام حتي بر روي بچه‌هايي كه حاصل اين ازدواجها هستند نيز تاثير منفي مي‌گذارد و جالب اين كه بسياري از اين تأثيرات به صورت غيرمستقيم از طريق تحصيلات اعمال مي‌شود.

بررسي‌هاي كارشناسان و جامعه‌شناسان نشان مي‌دهد كه در كشورهاي درحال توسعه، زناني كه زود ازدواج مي‌كنند، معمولا به دبيرستان نرفته‌اند. آنها عنوان مي‌كنند كه تحصيلات ممكن است به طور غيرمستقيم باعث تأخير در ازدواج شود؛ به عبارت ديگر دستاوردهاي تحصيلي باعث مشاركت در نيروي كار شده و در نتيجه جذابيت ازدواج را كاهش داده و انگيزه اقتصادي ازدواج زود هنگام را با كمك به افزايش حقوق و افزايش دسترسي به فرصتهاي بهتر كاهش مي‌دهد.

تحقيق صورت گرفته توسط «علي ياراحمدي» درباره «تاثير ازدواج زودهنگام برترك تحصيل زنان نوجوان در ايران با رويكرد چند سطحي» برروي افراد مؤنث10 تا 19 سال كشور نيز حاكيست بطور متوسط 4/16 درصد افراد مؤنث 15 تا 19 سال كل كشور متأهل بوده كه اين رقم براي مناطق روستايي و شهري به ترتيب 6/19 و 7/13 درصد است؛ از سوي ديگر ميزان ازدواج افراد واقع در گروه سني 10 تا 14 سال كمتر از يك درصد است.

به گزارش ايسنا، بر اساس اين تحقيق نسبت تأهل براي افراد باسواد 15 تا 19سال، 16 درصد و براي افراد بي‌سواد 25درصد است؛ اين درحاليست كه درصد ازدواج در بين افراد باسواد واقع در اين سن كمتر از يك درصد و در بين افراد بي‌سواد 10 تا 14 سال 7/5 درصد است.

ميزان ازدواج زودهنگام در استانهاي كشور بيانگر آن است كه پايين‌ترين ميزان ازدواج زودهنگام متعلق به شهر تهران با 7/7 درصد است و مناطق روستايي استانهاي اصفهان و سيستان و بلوچستان بيشترين ميزان را به خود اختصاص داده‌اند.

همچنين بررسي درصد كساني كه تا قبل از سن 17، 18 و 19 سالگي ازدواج كرده‌اند نشان مي‌دهد كه نزديك به 8/22 درصد دختران 17 ساله در مناطق روستايي و 1/13 درصد در مناطق شهري ازدواج كرده‌اند.

در ارتباط با دلايل عدم اشتغال به تحصيل افراد ازدواج كرده نيز در اين بررسي 56 درصد افراد اظهار كردند كه دليل ترك تحصيل آنها ازدواج بوده است؛ اين در حاليست كه براي افراد غيرمتأهلي كه به مدرسه نمي‌روند مشكل دسترسي به مدرسه مهمترين عامل بوده است.

به گزارش ايسنا، تاثير ازدواج بر ترك تحصيل در ميان نوجوانان متاهل شهري بيشتراست؛ به گونه‌اي كه اكثريت دختران متأهل(61 درصد) اعلام كردند كه دليل ترك تحصيل آنها ازدواج بوده است.

نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد كه از مهمترين دلايل ترك تحصيل متاهلان 10 تا 19 ساله شهري و روستايي مشكلات مالي در صدر بوده و پس از آن به ترتيب مشكلات خانوادگي، عدم توانايي، مشكل دسترسي به مدرسه، ازدواج و نگهداري بچه است.

همچنين استانداردهاي زندگي و نيز تعداد اعضاي خانواده از جمله تعيين‌كننده‌هاي ترك تحصيل هستند؛ به گونه‌اي كه هر چه تعداد افراد خانواده بيشتر و هر چه استانداردها و امكاناتي كه فرد از آنها بهره‌مند است كمتر و ضعيف‌تر باشد احتمال ترك تحصيل بيشتر است.

بنابراين علي‌رغم بالا رفتن سن ازدوج در ايران بيش از 20 درصد ازدواج‌ دختران، قبل از 18 سالگي رخ مي‌دهد كه اين امر لزوم توجه و بررسي نتايج و دلايل ازدواج زود هنگام را آشكار مي‌كند.